Menselijk contact in een tijd waarin iedereen bereikbaar is
Het is inmiddels ongeveer een jaar geleden dat ik van social media ben afgestapt. Later heb ik alleen LinkedIn opnieuw aangemaakt, omdat dit nodig was voor mijn werk als freelancer, en WhatsApp op mijn Indiase nummer om contact te onderhouden met mijn leraren en internationale vrienden die ik tijdens mijn reizen in India heb ontmoet.
Ik doe niet mee aan Signal, heb geen contactformulier of e-mailadres op mijn website en weiger op sms’jes te reageren, tenzij het een kort berichtje is naar een vriendin of mijn ouders, bijvoorbeeld om ze te laten weten dat ik veilig thuis ben aangekomen. Dat klinkt misschien een beetje ouderwets. In een tijd waarin we gewend zijn geraakt aan het idee dat iedereen altijd en overal bereikbaar moet zijn, kan het bijna vreemd voelen wanneer iemand bewust kiest voor één centrale manier om contact op te nemen, en dat ook nog eens tussen bepaalde tijden. Toch is dat voor mij juist een bewuste keuze. Niet omdat ik geen contact met mensen wil of geen nieuwe klanten wil ontvangen, maar omdat ik mijn tijd, ruimte en menselijk contact juist meer ben gaan waarderen.
Wat me de afgelopen jaren steeds meer opvalt, is hoe moeilijk mensen het vaak lijken te vinden om op een normale en persoonlijke manier contact met elkaar te hebben. We zijn gewend geraakt aan appjes, korte berichten, contactformulieren en eindeloze mogelijkheden om iemand op ieder moment iets te kunnen vragen. Tegelijkertijd lijkt er iets te zijn verdwenen van de vanzelfsprekendheid om eerst even na te denken over de persoon aan de andere kant. Soms krijg ik bijvoorbeeld een bericht of telefoontje van iemand die mij iets vraagt, zonder dat die persoon zich voorstelt of uitlegt wie hij of zij is, en bovendien wat hij of zij van me wil. Of iemand neemt contact met me op met een vraag waarvan het antwoord letterlijk op mijn website staat.
En dat vind ik toch wel bijzonder.
Natuurlijk hoeft iemand niet eerst urenlang mijn website te bestuderen voordat hij contact met me mag opnemen. Natuurlijk mogen mensen vragen stellen. Natuurlijk kan informatie onduidelijk zijn of kunnen er persoonlijke situaties zijn waarin iemand behoefte heeft aan uitleg. Maar ik vind het wel interessant hoe vanzelfsprekend het voor veel mensen is geworden om hun eigen tijd te besparen door een ander in te schakelen en onmiddellijk antwoord en zelfs gratis hulp te ontvangen. Als het antwoord met een paar minuten zoeken te vinden is, waarom zou ik dan degene moeten zijn die daar tijd voor vrijmaakt? Alsof de tijd en energie die ik in alle gratis informatie op mijn website heb gestoken nog niet genoeg was.
Misschien klinkt dat streng. Maar mijn tijd is uiteindelijk net zo waardevol als die van iemand anders. En dat is iets waar ik de afgelopen jaren anders naar ben gaan kijken. Toen ik jonger was, vond ik het vanzelfsprekend om mensen te helpen wanneer ze iets van me nodig hadden. Zeker wanneer het om informatie ging die ik toevallig bezat. Ik dacht daar niet zo over na. Als iemand een vraag had en ik het antwoord wist, dan gaf ik dat antwoord gewoon. Maar naarmate ik meer kennis en ervaring heb opgebouwd en steeds bewuster ben gaan leven, ben ik ook anders gaan kijken naar de waarde van tijd, aandacht en kennis. Kennis komt ergens vandaan. Er zit vaak jarenlange studie, ervaring, oefening en persoonlijke ontwikkeling achter. Hetzelfde geldt voor vaardigheden. En uiteindelijk geldt dat ook voor de tijd die iemand voor je vrijmaakt.
Toch lijkt er tegenwoordig een verwachting te bestaan dat informatie gratis en direct beschikbaar moet zijn. We zijn gewend geraakt aan Google, YouTube, ChatGPT, social media en allerlei andere platforms waar we binnen een paar seconden antwoord kunnen krijgen op vrijwel iedere vraag. Misschien zijn we daardoor ook gaan vergeten dat niet alle kennis zomaar van ons is en dat niet iedereen verplicht is om zijn of haar tijd gratis met ons te delen. Ik merk dat bijvoorbeeld wanneer mensen contact met me opnemen met vragen over dingen waar ik professioneel mee bezig ben, zoals de OCI card, vedische astrologie of het bouwen van een WordPress-website. Soms wordt er zonder enige introductie een hele vraag gesteld, alsof ik op dat moment al beschikbaar ben om uitgebreid mee te denken. Wanneer ik vervolgens aangeef dat iemand een consult kan boeken als diegene hier echt advies over wil, vindt men het vaak onzin dat daar een bedrag aan verbonden is.
Maar waarom eigenlijk?
We vinden het heel normaal om te betalen voor een kapper, een tandarts, een fysiotherapeut, een advocaat of iemand die onze auto repareert. Niemand verwacht dat die persoon eerst een half uur gratis met ons overlegt voordat we besluiten of we überhaupt iets willen betalen. Maar wanneer het gaat om kennis, advies of spirituele begeleiding, lijkt die grens voor veel mensen ineens minder duidelijk te zijn. Dan word je ineens ’s avondslaat of ’s ochtendsvroeg gebeld, terwijl je duidelijk hebt aangegeven tussen 10:00 en 18:00 uur bereikbaar te zijn. Of dan wordt verwacht dat je gratis advies geeft over het aanvragen van een OCI card, terwijl je er een uitgebreid artikel over hebt geschreven op je website en er bovendien ook je geld verdient met ontzorging. Toch lijken veel mensen te vinden dat ik ze gratis moet helpen met het aanvragen van hún OCI card.
Zo werd ik laatst om 20:30 uur door een meneer gebeld. Hij stelde zich niet eens voor en begon direct allerlei vragen te stellen over wat hij moest doen voor zijn OCI card. Dat vond ik op zichzelf al bijzonder, maar helemaal omdat ik diezelfde middag nog een half uur met zijn vrouw had gesproken en hij tijdens dat gesprek via de luidspreker had meegeluisterd. Toch belde hij mij diezelfde avond nog op, buiten de tijden waarop ik voor werk bereikbaar ben, om mij opnieuw dezelfde vragen te stellen. Toen ik aangaf dat ik het niet passend vond dat hij mij op dat tijdstip belde met vragen die we die middag al uitgebreid hadden besproken, merkte ik weer hoe vanzelfsprekend het voor sommige mensen lijkt te zijn geworden om iemand maar even te bellen wanneer het hén uitkomt. Alsof mijn bereikbaarheid automatisch betekent dat ik ook op ieder moment beschikbaar ben.
Iets vergelijkbaars maakte ik vandaag mee met een man die mij anoniem belde en vroeg hoe ik mensen ontzorg bij het aanvragen van een OCI card. Het antwoord op die vraag staat letterlijk op mijn website. Hij gaf notabene aan dat hij het had gelezen. Toch wilde hij dat ik het aan hem uitlegde. Toen ik vroeg wat hij precies niet begreep aan de informatie die daar stond, gaf hij aan dat hij het belangrijk vond om te werken met iemand die toegankelijk is. En daar moest ik eerlijk gezegd wel even om lachen. Ik ben zo open op mijn website over wie ik ben, wat ik doe, voor wie ik werk, hoe het proces eruitziet en hoe mensen contact met me kunnen opnemen. Hoe toegankelijker wil je het nog hebben? Ik heb het hem uiteindelijk ook gewoon gezegd: ik vind het een beetje vreemd dat je het over toegankelijkheid hebt terwijl je zelf vanuit een afgeschermd nummer belt en niet eens open bent over wie je bent of wat je precies van mij wilt.
Misschien klinkt dat hard. Maar voor mij gaat het niet eens zozeer om die ene meneer, dat ene telefoontje of het zoveelste sms’je dat ik ontvang terwijl ik zo duidelijk ben geweest dat ik niet wil communiceren via sms. Het zijn juist dit soort kleine situaties die me steeds opnieuw laten nadenken over hoe we tegenwoordig met elkaar omgaan. Over hoe vanzelfsprekend het voor sommige mensen lijkt te zijn geworden om zomaar over de tijd en aandacht van een ander te beschikken. Alsof een bericht sturen automatisch betekent dat de ander dat ook prettig vindt of tijd heeft om te antwoorden. Alsof een vraag stellen vanzelfsprekend recht geeft op een uitgebreid antwoord. En alsof het feit dat iemand ergens verstand van heeft, betekent dat diegene die kennis ook wel even gratis met je kan delen.
En toen ik vandaag opnieuw mijn grenzen aangaf, kreeg ik te horen: “Ik dacht dat je klanten wilde werven.” Alsof het willen aantrekken van klanten betekent dat ik daarom maar iedere manier van contact en iedere vorm van gedrag moet accepteren. Maar zo werkt het voor mij niet. Ik wil graag mensen helpen, maar niet ten koste van mijn eigen grenzen en de manier waarop ik met mijn werk en mijn tijd wil omgaan. En eerlijk gezegd: als iemand daar vanaf het allereerste contact al geen respect voor heeft, dan is dat simpelweg geen klant met wie ik wil werken. “Klant is koning” is dan ook niet bepaald mijn motto. Voor mij betekent ondernemerschap niet dat je alles moet slikken omdat iemand bereid is te betalen. Ik kies er liever voor om te werken met mensen die mijn tijd, grenzen en manier van werken respecteren. Dat lijkt me uiteindelijk een veel gezondere basis voor een samenwerking.
Misschien zijn we door alle digitale mogelijkheden vergeten dat er aan de andere kant van ieder bericht of telefoongesprek bij een bedrijf gewoon een hardwerkend mens zit. Een professional die aan het werk is. Iemand die haar kennis en ervaring niet zomaar heeft opgedaan en daar gewoon eerlijk haar geld mee wil verdienen. Iemand die haar werk serieus neemt, verantwoordelijkheid draagt en ’s avonds misschien ook gewoon haar laptop dicht wil kunnen doen en tijd voor zichzelf wil hebben. Iemand die haar persoonlijke ruimte serieus neemt en van anderen verwacht dat ze kunnen respecteren dat ze ook gewoon een mens is met een eigen leven. En misschien is dat wel iets wat we opnieuw mogen leren: dat bereikbaar zijn niet hetzelfde is als beschikbaar zijn. Dat iemand tijd voor je maakt, niet betekent dat die tijd helemaal van jou is. En dat je best iets mag vragen van een ander, maar dat het ook goed is om stil te staan bij de tijd, kennis en energie die daarachter zitten.
Dat verschil vind ik belangrijk. Ik ben niet minder bereikbaar omdat ik geen WhatsApp, Signal of social media heb. Ik ben niet onvriendelijk omdat ik niet op sms reageer of om menselijkheid vraag. Ik ben niet ongeïnteresseerd omdat ik geen contactformulier op mijn website heb. Ik heb er simpelweg voor gekozen om mijn communicatie op een manier in te richten die bij mijn leven past. Dat betekent overigens niet dat ik mensen op afstand wil houden. Integendeel. Juist doordat ik niet voortdurend bereikbaar ben via allerlei verschillende kanalen, kan ik de momenten waarop ik wél contact heb veel bewuster beleven. Ik wil niet dat communicatie iets wordt wat voortdurend op de achtergrond aanwezig is en waar ik op ieder moment op moet reageren. Ik wil kunnen kiezen wanneer ik mijn aandacht aan iemand geef en daar dan ook echt aanwezig zijn. Voor mij maakt dat contact uiteindelijk niet minder persoonlijk, maar juist persoonlijker.
Ik denk dat dat de kern is waar het mij om draait. Ik heb niet gekozen voor minder communicatie omdat ik minder contact met mensen wil. Ik heb gekozen voor minder ruis, zodat er meer ruimte overblijft voor contact dat er wél toe doet. Voor gesprekken waarin je daadwerkelijk naar elkaar luistert. Voor mensen die de moeite nemen om zichzelf even voor te stellen en uit te leggen waarom ze contact opnemen. Voor een vraag waar iemand eerst zelf even over heeft nagedacht. Voor een telefoongesprek op een moment waarop daar aan beide kanten ruimte voor is. En ook voor het besef dat een ander niet automatisch beschikbaar is omdat je een manier hebt gevonden om diegene te bereiken. Misschien is dat uiteindelijk wat ik met mijn manier van communiceren probeer terug te brengen: wat meer bewustzijn in hoe we contact met elkaar zoeken.
Niet alles hoeft onmiddellijk. Niet iedere vraag hoeft direct beantwoord te worden. Niet iedere vorm van communicatie hoeft altijd open te staan. En niet iedere vorm van kennis, aandacht of tijd hoeft gratis beschikbaar te zijn.
We hebben tegenwoordig ontzettend veel mogelijkheden om met elkaar in contact te komen. Maar misschien is juist daarom het moment gekomen om weer wat bewuster te worden van wat contact eigenlijk betekent. Niet door zo snel mogelijk een bericht te sturen of te verwachten dat iemand meteen reageert, maar door even stil te staan bij de persoon aan de andere kant. Wie benader je? Waarom benader je die persoon? Wat vraag je eigenlijk van diegene? En heb je er ook over nagedacht hoeveel tijd, aandacht of kennis jouw vraag van een ander vraagt?
Misschien begint goed contact soms wel heel eenvoudig. Met jezelf voorstellen. Met eerst even lezen. Met vragen of iemand tijd heeft. Met bellen wanneer een gesprek beter past dan 20 losse berichten. Met accepteren dat iemand niet altijd bereikbaar is. En vooral met het besef dat achter ieder telefoonnummer, iedere website en ieder communicatiekanaal uiteindelijk gewoon een mens zit. Voor mij is dat geen manier om mensen op afstand te houden. Het is juist mijn manier om ruimte te houden voor menselijk contact. Want hoe meer manieren we hebben gekregen om elkaar voortdurend te bereiken, hoe belangrijker het misschien is geworden om elkaar ook de vrijheid te geven om niet voortdurend beschikbaar te hoeven zijn. Dat is voor mij geen afstandelijkheid, maar respect. Voor elkaars tijd, elkaars aandacht, elkaars kennis en uiteindelijk voor elkaar.
