De keerzijde van bewust leven
Hoe bewuster ik leef, hoe vaker ik merk dat ik in morele dilemma’s beland.
Als het gaat om gezond eten, weinig consumeren, kiezen voor ethische winkels, bewust omgaan met geld en duurzame keuzes maken voor mens, dier en milieu, dan heb ik daar inmiddels redelijk mijn weg in gevonden. Niet dat ik alles perfect doe, maar ik sta in ieder geval stil bij de keuzes die ik maak en probeer steeds opnieuw te kijken of die passen bij de waarden die ik belangrijk vind. De combinatie van de vedische leer, jarenlange intensieve sadhana en Reiki heeft me daarin enorm veranderd. Het heeft me bewuster gemaakt van de keuzes die ik in mijn leven maak en mijn leven op ontzettend veel vlakken verrijkt.
Maar tegelijkertijd merk ik dat bewustzijn ook een keerzijde heeft waar ik steeds vaker tegenaan loop. Want hoe meer ik zie, hoe moeilijker ik het soms vind om niets te zeggen of niet in te grijpen.
Na vele jaren in India te hebben gereisd en geleefd tussen de gewone mensen en verschillende lagen van de maatschappij, dacht ik dat ik inmiddels wel redelijk zou kunnen omgaan met situaties die ik moeilijk of schrijnend vind. Ik heb armoede gezien, ziekte, ongelijkheid, verslaving, familieproblemen, vieze politieke leugens, fraude, corruptie, mensen die nauwelijks mogelijkheden hadden om hun omstandigheden te veranderen… Het zijn dingen waarvan je weet dat het er is, en natuurlijk niet alleen in India. We weten allemaal dat het leven niet altijd eerlijk of maakbaar is. Ik dacht daarom dat ik bij thuiskomst in Nederland wel beter zou kunnen accepteren dat mensen hun eigen keuzes maken en dat je niet ieder probleem kunt oplossen. Maar dat bleek toch een stuk moeilijker.
Misschien komt dat ook doordat dit iets is waar ik eigenlijk al sinds mijn kindertijd mee worstel. Ik heb altijd het gevoel gehad dat ik dingen zie, voel of weet die anderen op dat moment niet zien, of niet willen zien. Soms gaat het om iets kleins, soms om iets groots waarvan ik 200% zeker weet dat het gaat gebeuren. Alleen wordt dat gevoel of die intuïtie lang niet altijd serieus genomen. En misschien is dat nog wel het frustrerendste. Dat ik regelmatig probeer uit te leggen wat ik zie, dat mensen er vervolgens niets mee doen en dat later blijkt dat mijn gevoel toch echt klopte. Niet dat ik nou per se gelijk wil hebben, maar omdat ik soms zou willen dat iemand eerder naar me had geluisterd. Want als je meerdere keren hebt meegemaakt dat iets waar je voor waarschuwde uiteindelijk inderdaad gebeurt, wordt het steeds moeilijker om de volgende keer gewoon je mond te houden.
Een familielid dat een relatie kiest waarvan ik zie dat hij steeds verder van de realiteit raakt en zichzelf en zijn omgeving veel schade toebrengt. Vriendinnen die al jaren met gezondheidsklachten rondlopen en afwachtend zijn in plaats van zichzelf een prioriteit te maken. Een klant bij wie ik overduidelijk in haar janma kundali zag dat ze zou komen te overlijden als ze niet op tijd zou worden onderzocht en toch niets van me wilde aannemen. Het zijn allemaal verschillende situaties, maar ze hebben voor mij iets gemeen. Ik zie iets waarvan ik er diep van overtuigd ben dat het anders kan of misschien zelfs anders móét, en vervolgens moet ik mezelf ervan weerhouden om daar iets mee te doen. Zelfs als iemand zichzelf daarmee mentaal, emotioneel en financieel laat uitbuiten. Zelfs als iemand steeds zieker wordt en elke dag intense pijn ervaart. Zelfs als de persoon komt te overlijden.
Dat klinkt misschien vreemd. Als je je bewust bent van bepaalde dingen en je ziet iemand die keuzes maakt die hem of haar overduidelijk niet goed doen, waarom zou je daar dan niets over zeggen? Is het niet juist liefdevol om iemand te waarschuwen? Om je kennis te delen? Om iemand een ander perspectief te geven? Dat is ook hoe ik het lange tijd heb gezien. Als ik iets zie waarvan ik denk dat het belangrijk is, dan voelt het bijna onnatuurlijk om daar mijn mond over te houden. Maar ik begin steeds meer te begrijpen dat er een groot verschil zit tussen iets zien en er verantwoordelijk voor zijn. Dat ik iets opmerk, betekent niet automatisch dat ik degene ben die het moet oplossen. Dat ik eerder zie waar een bepaalde keuze naartoe kan leiden, betekent niet dat ik iemand anders daarvan kan of moet weerhouden. En juist daar zit voor mij momenteel een van de lastigste lessen.
Want hoe bewuster je leeft, hoe gemakkelijker het ook wordt om te denken dat je weet wat goed is. Je leert steeds beter voelen wat jouw lichaam nodig heeft, welke voeding je goed doet, welke mensen energie kosten, welke keuzes passen bij je waarden en welke patronen je liever achter je laat. Wanneer je daar zelf veel tijd en energie in hebt gestoken, kan het soms bijna vanzelfsprekend lijken dat andere mensen diezelfde dingen ook zouden moeten zien. Zeker wanneer je van iemand houdt en het beste met iemand voor hebt. Maar wat voor mij logisch voelt, hoeft dat voor een ander helemaal niet te zijn. Iedereen heeft zijn eigen ervaringen, overtuigingen, patronen en lessen. Iemand kan precies hetzelfde advies krijgen als ik ooit heb gekregen en er helemaal niets mee doen. Niet omdat die persoon dom is of niet bewust leeft, maar simpelweg omdat hij of zij daar nog niet aan toe is. Of omdat die persoon andere prioriteiten heeft.
En dat vind ik moeilijk.
Want waar ligt de grens tussen iemand iets meegeven en je met iemand anders zijn leven bemoeien? Wanneer is advies liefdevol en wanneer wordt het ongevraagd? Hoe vaak mag je iemand waarschuwen voordat je moet accepteren dat diegene zelf een keuze maakt? En nog moeilijker: wat doe je wanneer je oprecht gelooft dat jouw waarschuwing iets ergs zou kunnen voorkomen? Ik denk dat ik daar de afgelopen jaren een belangrijke les in aan het leren ben. Bewust leven betekent niet alleen dat je bewuster wordt van je eigen keuzes, maar ook dat je bewuster wordt van wat níét van jou is. Dat je leert kijken zonder overal iets mee te hoeven doen. Dat je betrokken kunt zijn zonder verantwoordelijk te worden. En dat je iemand kunt liefhebben zonder te proberen diens leven voor hem of haar te bepalen.
Dat betekent niet dat ik voortaan mijn mond houd. Wanneer iemand mij om advies vraagt, zal ik dat natuurlijk geven. Wanneer ik me ergens oprecht zorgen over maak, vind ik het nog steeds belangrijk om dat uit te spreken. Ik denk ook niet dat we in een wereld moeten leven waarin we nooit meer naar elkaar om kijken, of waarin we elkaar nooit meer ergens op mogen wijzen uit angst om ons te bemoeien. Soms is juist iemand die je een spiegel voorhoudt ontzettend waardevol. Zelf vind ik het juist meestal fijn als iemand me op mijn blinde vlekken wijst. Maar misschien zit de werkelijke uitdaging in wat je daarna doet. Kun je het advies geven zonder te verwachten dat iemand er iets mee doet? Kun je iemand waarschuwen zonder vervolgens de verantwoordelijkheid voor de uitkomst te voelen? Kun je accepteren dat iemand een andere keuze maakt, zelfs wanneer je weet waar die keuze toe kan leiden?
Dat is voor mij een stuk moeilijker dan bewust boodschappen doen of nadenken over waar mijn geld naartoe gaat. Daar kan ik mijn eigen keuzes maken. Ik kan besluiten wat ik koop, wat ik eet, waar ik mijn geld aan uitgeef en hoe ik mijn leven wil inrichten. Maar bij andere mensen houdt mijn invloed op een gegeven moment op. En ik denk dat dat precies is waar ik mag loslaten. Niet dat het me dan niets meer kan schelen, maar door te accepteren dat ik niet overal verantwoordelijk voor ben. Dat ik de wereld niet kan verbeteren door iedereen om me heen te overtuigen. Dat mensen hun eigen lessen mogen leren, ook wanneer ik ze die lessen het liefst zou besparen. Accepteren dat ik soms iets kan zien aankomen zonder het te kunnen voorkomen. Dat ik iemand kan waarschuwen zonder dat diegene naar me hoeft te luisteren. Dat ik gelijk kan hebben, maar dat dat nog niet betekent dat ik ook iets moet doen.
Dat is misschien wel de grootste les die ik op dit moment aan het leren ben: niet alles wat ik zie, hoef ik te veranderen. Niet iedere waarschuwing hoeft uitgesproken te worden. Niet ieder probleem hoeft door mij opgelost te worden. Bewust leven is uiteindelijk dus niet alleen leren om bewuster te kiezen, maar ook leren wanneer je iets moet laten zijn. Wanneer je mag spreken, wanneer je beter kunt zwijgen en wanneer je iemand zijn eigen weg moet laten gaan. Niet omdat het je niets kan schelen, maar juist omdat je beseft dat liefde soms ook betekent dat je iemand zijn eigen keuzes en consequenties gunt. Ook als dat ziekte, leed of dood betekent. En misschien is dat voor mij wel de volgende stap in bewust leven. Niet minder zien, minder voelen of minder weten, maar leren verdragen wat ik zie zonder altijd te proberen het te veranderen.
Hoe meer ik leer over bewust leven, hoe duidelijker ik ook begin te begrijpen dat ik niet verantwoordelijk ben voor het bewustzijn van de rest van de wereld. Ik hoef alleen maar verantwoordelijk te zijn voor wat ik zelf doe met alles wat ik zie, voel en weet. Hoe moeilijk en pijnlijk de gevolgen soms ook voelen.
