Het goddelijke buiten de mandir: mijn leven met Dharma

Al sinds mijn kindertijd voelt Dharma als iets dat altijd ergens op de achtergrond aanwezig is geweest. Soms heel subtiel, soms zo dichtbij dat het mijn dagen leek te kleuren zonder dat ik er echt woorden voor had. Het voelde als een soort houvast, zeker in stormachtige periodes van het leven. Af en toe vroeg ik me af of anderen dat ook zo voelden: die stille aanwezigheid die niet altijd duidelijk is, maar er wel is.

In mijn vroege tienerjaren ontstond een sterke behoefte om te begrijpen wat Dharma eigenlijk betekende. Niet alleen als idee of geloof, maar als iets dat je werkelijk kunt leven. Ik begon geschriften te lezen, aanvankelijk uit nieuwsgierigheid, maar al snel werd het een dagelijkse zoektocht naar betekenis en richting in een wereld die soms verwarrend voelde. Ik observeerde pandits tijdens rituelen en probeerde langzaam te begrijpen wat er gebeurde: de mantra’s, de handelingen, de symboliek. Stukje bij beetje leerde ik over Karmakaand en de betekenis van rituelen. Het voelde niet als een studiepad dat iemand voor me had uitgestippeld, maar eerder als iets dat ik zelf bij elkaar probeerde te puzzelen, met vragen die vaak groter waren dan de antwoorden die ik kon vinden.

Wat die jaren me brachten, zag ik toen eigenlijk niet als iets bijzonders. Soms was het simpelweg een moment van helderheid na een periode vol vragen. Soms een onverwachte rust na een lange tijd van mantra-recitatie. Pas veel later begon ik te beseffen hoe waardevol die ervaringen eigenlijk waren. Achteraf zie ik hoe de geschriften en rituelen me richting gaven op momenten dat alles om me heen chaotisch voelde. Ze leerden me geduld, aandacht, en een vorm van luisteren die verder ging dan woorden. Een luisteren naar mezelf, naar het leven, en naar iets dat groter was dan ik.

Toch bleef er ook iets knagen. Wanneer ik met geschriften of rituelen bezig was, kon het soms voelen alsof ik even dichter bij het goddelijke kwam. Maar dat gevoel was vaak tijdelijk. Daarna viel het weer weg, en dat riep nieuwe vragen op. Langzaam begon het verlangen te groeien om het goddelijke niet alleen in geschriften, mantra’s of rituelen te ervaren, maar ook in het gewone leven. In de stilte van de ochtend, in het koken van een maaltijd, in gesprekken met mensen. Niet als iets dat alleen in een ritueel bestaat, maar als iets dat overal doorheen kan lopen.

Die vragen brachten me uiteindelijk op andere paden. Ik begon me te verdiepen in Vedische Astrologie, Yoga, Vipassana, Ayurveda, Reiki en andere vormen van praktische beoefening. Niet omdat ik alles wilde verzamelen, maar omdat ik probeerde te begrijpen hoe spirituele kennis werkelijk toegepast kan worden in het dagelijks leven. Langzaam verschoof mijn focus van alleen studie naar ervaring. Door intensieve beoefening begon ik te beseffen hoe keuzes, relaties, lichaam en geest met elkaar samenhangen, hoe ritme en energie invloed hebben op het leven, en hoe wijsheid uit de geschriften praktisch kan worden.

Tijdens een intensieve Maha Shivratri sadhana in 2013 kreeg ik een inzicht dat me diep raakte. Het voelde alsof ik besefte dat rituelen slechts het kikkerbadje zijn van de veel grotere werkelijkheid van Dharma. Het was geen afwijzing van wat ik had geleerd, maar eerder een uitnodiging om verder te kijken dan de vormen waarin ik Dharma tot dan toe kende. Het voelde alsof Shiva Bhagvaan me een ander pad op wilde brengen, en dat gebeurde. Dat besef bracht ook nieuwe uitdagingen met zich mee. Betrouwbare begeleiding was moeilijk te vinden; bijna iedereen was gericht op godsdienstige rituelen. Vaak voelde het alsof ik mijn weg moest zoeken zonder duidelijke kaart.

Als vrouw liep ik bovendien regelmatig tegen gesloten deuren aan. Veel diepere kennis werd beschermd door traditionele structuren waarin vrouwen en jongeren niet vanzelfsprekend welkom waren. Soms werd mijn innerlijke stem afgedaan als “illusie”, waardoor ik steeds opnieuw moest uitvinden hoe ik verder kon leren. Er waren momenten waarop ik me afvroeg of ik het misschien te ingewikkeld maakte voor mezelf. Soms werd me verteld dat ik te streng was, of dat mijn vragen simpelweg niet beantwoord konden worden in deze tijd. Tegelijkertijd groeide de hoeveelheid informatie overal om me heen: boeken, websites, video’s, social media. Alles leek deskundig, maar het was vaak moeilijk om te onderscheiden wat werkelijk waardevol was en wat niet.

En juist dat proces van zoeken, twijfelen en vergelijken leerde me langzaam om kritischer te kijken, maar ook om meer te vertrouwen op wat werkelijk resoneert. Met de jaren begon ik beter te begrijpen wat essentieel is binnen Dharma en wat bijzaak is. Mijn tijd in India en mijn eigen inwijdingen en sadhana hebben dat proces verder verdiept. Niet omdat er plotseling één groot antwoord kwam, maar omdat alles steeds meer samen begon te vallen. Kleine dagelijkse handelingen kregen meer betekenis, keuzes werden bewuster, en spiritualiteit begon minder iets “aparts” te worden en meer iets dat door het hele leven heen loopt.

Vandaag de dag probeer ik die inzichten vooral op een eenvoudige en praktische manier te leven. Niet door perfecte rituelen of lange oefeningen, maar door aandacht in het dagelijks leven: in gesprekken, in werk, in stilte, in de keuzes die ik maak. De kennis uit de geschriften, Vedische Astrologie, Ayurveda en Yoga helpt me om mijn leven richting en structuur te geven, maar laat tegelijk ruimte om te blijven leren en ervaren. En Reiki helpt me stukje bij beetje om de controle los te laten, blokkades te verwijderen en me over te geven aan iets dat veel groter is dan ik.

Misschien is dat waar veel mensen uiteindelijk naar zoeken: een manier waarop wijsheid niet alleen iets is dat je leest of bestudeert, maar iets dat je ook werkelijk kunt beleven. Iets dat helpt om je leven met meer betekenis en samenhang te leven.

Juist omdat ik zelf zo vaak het gevoel had dat ik alles bij elkaar moest zoeken, deel ik met anderen wat ik onderweg heb geleerd. Niet omdat ik alle antwoorden heb, maar omdat ik weet hoe waardevol het kan zijn om begeleiding, uitleg en ruimte voor vragen te hebben. In lessen, workshops, cursussen en spirituele reizen naar India probeer ik daarom een plek te creëren waar we samen kunnen leren, oefenen en ontdekken hoe deze oude kennis in het moderne leven toegepast kan worden. Het gaat daarbij niet om perfectie, maar om oefening. Om aandacht. Om het leven zelf te zien als een voortdurende praktijk van bewustzijn en verbinding.

Misschien is het goddelijke juist daarin te vinden: niet alleen in mandirs of rituelen, maar in de manier waarop we leven, ademen, handelen en met elkaar omgaan. En misschien is dat wel de meest eenvoudige, maar ook de meest diepgaande uitnodiging van Dharma: om het leven zelf als een mandir te zien, een plek waar het goddelijke voelbaar aanwezig is, waar elke ervaring iets kan leren, en waar wijsheid zich langzaam ontvouwt, moment na moment.