Digitale dharma: wakker in de wereld van schermen
Veel mensen kennen mij als iemand die haar leven aan dharma wijdt, maar weinigen weten dat er ook een tech nerd in mij schuilt. Met een adja, dada, vader en broer die gek waren op technologie, werden computers en gadgets een vanzelfsprekend deel van mijn leven. Eerst was het de Amiga, later volgde Windows, versie naar versie, jaar na jaar. Computers waren bij ons thuis heel gewoon. Net zoals stroom uit het stopcontact of water uit de kraan. Ik gebruik ze al van jongs af aan elke dag.
Toen ik op de basisschool zat, was ik één van de eersten in mijn klas die werkstukken op de computer maakte. In mijn vrije tijd bouwde ik websites in Kinderlines en de websitemaker van Kennisnet, en in mijn tienerjaren begon ik websites voor anderen te bouwen tegen betaling. Ik brandde cd’s, maakte grafische designs, podcasts, video’s, sprak vermais in, MSN’de veel, had Hyves en was regelmatig op de shoutbox van Amor FM te vinden. Nog regelmatig denk ik met veel plezier terug aan ervaringen die computers en het internet me hebben gebracht. Computeren was voor mij echt een hobby, een ruimte die ik volledig zelf kon vormgeven, en wat later ook erg gunstig is gebleken voor mijn carrière als communicatiedeskundige.
Maar de afgelopen jaren begon er iets te wringen. Het begon te voelen alsof alles op de computer en online mijn aandacht opeiste en mijn keuzes langzaam opslokte. Updates die zichzelf installeerden en alles onderbraken, programma’s die zich opdrongen, eindeloze accounts waar ik “moest” inloggen, synchronisaties die mijn bestanden en voorkeuren door elkaar haalden… Ik raakte vaak belangrijke bestanden kwijt, mijn mailbox werd overspoeld met nieuwsbrieven en mails waar ik nooit om gevraagd heb, en op mijn beeldscherm bleven er advertenties en meldingen binnenkomen. Social media trok me continu naar wat anderen doen, naar wat ik “mis” of “zou moeten” weten, terwijl algoritmes elke klik, elke scroll volgden en gebruikten om me langer vast te houden.
Wat ooit een vrije, creatieve ruimte was, begon steeds minder als van mij te voelen. Waar ik vroeger zelf bepaalde wat ik deed en wanneer, leek het nu alsof systemen en platforms voortdurend iets van mij wilden: mijn aandacht, mijn tijd, mijn gegevens. Zonder dat ik daar bewust voor koos of dit überhaupt wilde. Mijn laptop en telefoon waren niet langer alleen tools, maar werden steeds meer omgevingen die mij stuurden. Meldingen die mijn focus onderbraken, algoritmes die bepaalden wat ik zag, en systemen die op de achtergrond keuzes maakten waar ik geen zicht op had. Het viel me op hoe makkelijk je daarin meegaat, simpelweg omdat het de standaard is geworden.
Ook merkte ik hoe weinig transparant veel van die systemen eigenlijk zijn. Waarom zie ik bepaalde dingen wel en andere niet? Hoe worden mijn gegevens gebruikt? En hoeveel invloed heb ik daar zelf nog op? Het besef dat ik dat vaak niet eens meer wist, begon me steeds meer te storen. Een ervaring die dat voor mij scherp maakte, was toen ik na een gesprek met een vriend ineens overal hetzelfde onderwerp terugzag op mijn schermen, terwijl dat gesprek op locatie plaatsvond, over een voor mij onbekend onderwerp ging en ik er nooit online op had gezocht. Dat soort momenten zette me aan het denken: niet zozeer vanuit wantrouwen, maar vanuit de vraag hoeveel van mijn digitale omgeving eigenlijk nog bewust gekozen is, en hoeveel gewoon gebeurt.
Toen functies zoals AI-integraties steeds verder gingen in het automatisch vastleggen en analyseren van wat je doet, voelde ik dat voor mij als een duidelijke grens. Niet omdat technologie op zichzelf verkeerd is, maar omdat ik merkte dat ik de regie aan het kwijtraken was. En dat was voor mij het punt waarop ik wist: dit wil ik anders.
Dit alles leidde tot drastische beslissingen. Ik verwijderde bijna alle online accounts die ik had, verwijderde klantenkaartsystemen, beperkte andere accounts tot het strikt noodzakelijke, en schakelde over op e-mailadressen bij providers die zorgvuldig omgaan met mijn gegevens. Google en Hotmail gebruik ik alleen nog voor de diensten waarvoor het echt verplicht is. Mijn smartphone kreeg een aparte partitie voor de privacy-onvriendelijke apps die ik helaas nodig heb, zodat mijn dagelijkse communicatie en werk gescheiden blijven van tracking en analyse. Mijn laptop maakte de definitieve overstap van Windows naar Linux, compleet met open source software, zodat elke handeling, elk document en elke applicatie weer volledig onder mijn eigen controle staat.
Voor het eerst voelde mijn digitale leven weer als mijn eigen ruimte. Een plek die mijn aandacht, energie en vrijheid respecteert, en die dienstbaar is aan míj in plaats van andersom.
Voor mij is dit een keuze die voortkomt uit Dharma, en bewustzijn in actie. Want laten we eerlijk zijn: Dharma draait niet om mantra’s chanten, rituelen doen voor een beeld of mediteren in een stille ruimte. Dharma gaat over aandachtig leven, over echt kijken naar de keuzes die je maakt in het alledaagse, in het gewone leven. Welke dingen laat je toe? Waar zeg je ja tegen? En waar stap je ongemerkt in, gewoon omdat “het nu eenmaal zo werkt”? Het digitale leven is daarop geen uitzondering. Elke app die je installeert, elke dienst die je gebruikt, elke klik die je doet, is een kans om te kiezen tussen een bewuste keuze of een automatische gewoonte die je energie en vrijheid opslokt. Met die keuze komt verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid voor je aandacht, je tijd, je gegevens, en hoe je omgaat met de invloed die technologie op je leven heeft, en via jou ook op anderen.
Voor mij gaat dit uiteindelijk niet over technologie vermijden, maar over de relatie die je ermee hebt. Of je het bewust gebruikt, of dat het jou onbewust gebruikt. Dharma zit voor mij precies daar: in die subtiele momenten waarin je kiest om aanwezig te blijven bij wat je doet, ook in iets ogenschijnlijk simpels als je digitale leven. Mijn keuzes hierin zijn geen perfect systeem en ook geen blauwdruk voor anderen. Maar ze brengen me wel terug naar iets essentieels: dat mijn aandacht van mij is, dat mijn keuzes echt van mij zijn, en dat de tools die ik gebruik ondersteunend zijn aan mijn leven; niet leidend.
En misschien is dat waar vrijheid vandaag de dag begint: niet in het loslaten van de wereld, maar in het bewust vormgeven van hoe je erin staat. Ook online.
