Waarom ik geen WhatsApp meer gebruik
Onlangs heb ik mijn WhatsApp-accounts verwijderd, dit keer definitief. Het zat me al maanden niet lekker dat ik deze vervelende app toch weer op mijn smartphone had geïnstalleerd. Ik gebruikte het vooral voor mijn werk, om soms links en aankondigingen te delen, of met vrienden in India te bellen. Maar het voelde toch niet helemaal lekker. Alsof ik niet eerlijk mijn brood verdiende. Omdat ik een app gebruikte die continu gegevens verzamelt en doorverkoopt.
Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik het een lastige keuze vond. Want hoe onderhoud ik nu contact met klanten en cursisten uit het buitenland? En mijn vrienden in India dan? Hoe spreek ik hen zonder dat de kosten hoog in de papieren oplopen? Natuurlijk gebruiken de meeste mensen zelf WhatsApp en zijn ze er zelf bij als ze contact met me opnemen, maar ik merk dat ik zelf graag verantwoordelijkheid wil nemen voor de keuzes die ik maak. Gemak is prettig, maar niet altijd voldoende reden om iets te blijven gebruiken.
De afgelopen jaren zijn we eraan gewend geraakt dat digitale communicatie “gratis” is. Maar gratis bestaat zelden echt. Vaak betalen we met onze aandacht, ons gedrag en onze persoonlijke gegevens. Dat hoeft niet voor iedereen een probleem te zijn, maar voor mij begon het steeds meer te schuren. Zeker omdat ik in mijn werk regelmatig spreek over bewust leven, dharma, autonomie en het maken van keuzes die aansluiten bij je waarden. Dan voelt het vreemd om tegelijkertijd een platform te gebruiken waarvan het verdienmodel juist gebaseerd is op het verzamelen en analyseren van gesprekken en gegevens.
In mijn dagelijkse leven merk ik dat ik steeds bewuster word van mijn digitale hygiëne. Ik let meer op welke apps ik installeer, welke diensten toegang krijgen tot mijn gegevens en hoeveel invloed technologie heeft op mijn dagelijkse keuzes. Dat betekent niet dat ik technologie afwijs, maar wel dat ik kritischer kijk naar de systemen waarvan ik afhankelijk ben geworden. En hoe ik daar op zo’n manier mee kan omgaan dat ik mijn gegevens zoveel mogelijk in eigen beheer heb en er zo min mogelijk mijn tijd en energie door laat opslokken en versnipperen.
Tegelijkertijd is dit geen zwart-witverhaal. Ik worstel zelf nog steeds met de ethiek van bepaalde apps en diensten. Voor mijn vrijwilligerswerk moet ik bijvoorbeeld Signal en Zettle gebruiken; ook dat zijn niet per se ideale oplossingen vanuit privacyoogpunt. Volledig loskomen van grote technologische ecosystemen blijkt in de praktijk lastig. Vrijwel iedereen maakt gebruik van diensten die ergens een prijs hebben, al is die prijs niet altijd zichtbaar. Zo heb ik laatst met tegenzin weer een LinkedIn-profiel aangemaakt om op vacatures te kunnen solliciteren.
Juist daarom probeer ik deze kwestie niet moralistisch te benaderen. Het gaat mij niet om digitale zuiverheid, maar om bewustzijn. Net zoals ik nadenk over de herkomst van voedsel, de manier waarop voedsel is verbouwd en kleding is verkregen, en de impact van mijn koopgedrag, probeer ik ook stil te staan bij de diensten en platforms die ik gebruik. Welke technologie gebruik ik? Waarom gebruik ik die? En passen die keuzes nog bij de waarden die ik belangrijk vind? Ik wil niet zeggen dat ik daar perfecte keuzes in maak; integendeel. Maar het voelt fijn om mezelf in de spiegel te kunnen aankijken.
Het verwijderen van WhatsApp zal de wereld niet veranderen. Het zal ook niet voorkomen dat grote technologiebedrijven gegevens verzamelen of invloed uitoefenen op ons dagelijks leven. Maar voor mij is het wel een kleine, concrete herinnering dat ik niet verplicht ben om overal aan mee te doen alleen omdat iedereen het doet. Natuurlijk lukt dat niet altijd. Soms maak ik keuzes uit gemak, soms uit noodzaak en soms omdat er simpelweg geen beter alternatief voorhanden is. Toch vind ik het belangrijk om die afwegingen bewust te blijven maken, in plaats van gedachteloos mee te bewegen met wat de technologie van mij vraagt.
Misschien is vrijheid uiteindelijk niets meer dan de moed om af en toe niet mee te doen. Ook niet wanneer iedereen om je heen dat wel doet. Bovendien is het ook gewoon prettig om niet alles via berichten en snelle reacties te laten verlopen, maar om iemand echt te spreken. Dat iemand tijd en aandacht voor je neemt, en je een stem aan de andere kant van de lijn hoort in plaats van alleen woorden en emoji’s op een scherm ziet. In die vertraging zit iets menselijks dat we in al het gemak makkelijk uit het oog verliezen. Ik merk dat ik hierdoor meer waardevolle contacten heb met mijn vriendinnen. Dat is voor mij erg kostbaar.
Uiteindelijk gaat het niet om WhatsApp. Het gaat om de vraag of mijn dagelijkse keuzes in lijn zijn met wat ik belangrijk vind. En die vraag begint elke ochtend opnieuw.
